جابجایی تیر برق؛ مراحل، هزینه و قوانین حریم خطوط برق

تیری که دقیقا جلوی در پارکینگ ساختمان جدید افتاده، پایه‌ای که مسیر ورود کامیون به کارخانه را بسته یا سیمی که از روی زمین خالی عبور می‌کند؛ بسیاری از مالکان و سازنده‌ها در مقطعی با این مشکل روبه‌رو می‌شوند. سؤال اول همیشه یکی است: می‌شود تیر برق را جابجا کرد؟ و بلافاصله سؤال دوم: هزینه‌اش با کیست؟ در این مقاله به هر دو سؤال با استناد به قانون و مقررات صنعت برق جواب داده‌ایم. اجرای جابجایی را می‌توانید به پی دژ ماوی بسپارید؛ از هماهنگی با شرکت توزیع تا وصل مجدد برق.

آیا مالک حق دارد جابجایی تیر برق را درخواست کند؟

بله. ماده ۱۸ قانون سازمان برق ایران دو طرف ماجرا را روشن کرده است. از یک طرف به شرکت‌های برق اجازه می‌دهد در معابر عمومی شهرها و حتی روی دیوارهای املاکی که مشرف به معبر هستند، به شرطی که موجب خرابی یا سلب استفاده متعارف از ملک نشود، پایه، مقره، جعبه انشعاب و پایه چراغ نصب کنند. از طرف دیگر می‌گوید اگر مالک بخواهد ساختمان خود را تغییر، تعمیر یا تجدید بنا کند و این کار مستلزم تغییر محل تاسیسات برق باشد، دستگاه مسئول مکلف است فورا نسبت به تغییر محل آن‌ها اقدام کند.

همین ماده رعایت حریم خطوط برق را برای مالکان الزامی کرده است. یعنی حق درخواست جابجایی وجود دارد، اما ساخت‌وساز داخل حریم خط مجاز نیست.

هزینه جابجایی تیر برق با کیست؟

قانون سازمان برق درباره هزینه سکوت کرده، اما آیین‌نامه تکمیلی تعرفه‌های برق تکلیف را مشخص کرده است. طبق بند ۴-۶۵-۲-۱ این آیین‌نامه، اعمال تغییرات در خطوط موجود، مانند جابجایی یا تقویت شبکه در حال بهره‌برداری، با هزینه متقاضی و توسط شرکت توزیع انجام می‌شود. پس در بیشتر مواردی که جابجایی به درخواست مالک انجام می‌شود، هزینه با مالک است.

یک استثنای مهم هم در بند ۴-۴۰ آمده است: اگر وسایلی مثل جعبه انشعاب یا دستک کابل روی دیوار ساختمان نصب شده باشد و مالک بخواهد دیوار را تغییر دهد یا تجدید بنا کند، شرکت باید آن‌ها را با هزینه خود جابجا کند. اما اگر این وسایل فقط برای تامین برق همان ساختمان نصب شده باشند، هزینه با مشترک است.

چه عواملی روی هزینه جابجایی تیر اثر می‌گذارد؟

عدد ثابتی برای هزینه جابجایی تیر وجود ندارد و هر کسی یک عدد قطعی گفت، احتمالا پروژه شما را ندیده است. هزینه به این موارد بستگی دارد:

• سطح ولتاژ خط: جابجایی تیر فشار ضعیف ساده‌تر از تیر شبکه ۲۰ کیلوولت است.
• تجهیزات روی پایه: اگر روی تیر ترانسفورماتور، کات‌اوت یا چند انشعاب مشترک باشد، کار بیشتر می‌شود.
• فاصله جابجایی و شرایط مسیر: گاهی با جابجا شدن یک تیر، تیر قبلی و بعدی هم باید اصلاح شوند تا فلش سیم و زاویه مسیر درست بماند.
• نیاز به کابل زمینی: اگر جایی برای تیر جدید نباشد و بخشی از شبکه به کابل زمینی تبدیل شود، هزینه حفاری و مرمت هم اضافه می‌شود.
• نوع پایه: تیر بتنی، پایه فلزی و نیاز به مهار در نقاط زاویه‌دار.
• خاموشی و کار با خط گرم: اگر نتوان مشترکان را بی‌برق کرد، کار با روش خط گرم هزینه و برنامه‌ریزی متفاوتی دارد.

مراحل درخواست جابجایی تیر برق

1. ثبت درخواست در شرکت توزیع برق منطقه با مدارک مالکیت و در صورت وجود، پروانه ساخت.
2. بازدید کارشناس و بررسی امکان فنی جابجایی، محل پیشنهادی و اثر آن روی شبکه.
3. برآورد و اعلام هزینه توسط شرکت توزیع و پرداخت آن.
4. اخذ مجوزهای لازم؛ مثلا مجوز حفاری از شهرداری اگر کار به کابل‌کشی زمینی برسد.
5. برنامه‌ریزی خاموشی و اجرا؛ نصب پایه جدید، انتقال سیم و تجهیزات و برچیدن پایه قبلی.
6. بازرسی و وصل مجدد برق شبکه.

شرکت‌های توزیع معمولا بخش اجرایی این کارها را با پیمانکاران تشخیص صلاحیت‌شده خود انجام می‌دهند. جزئیات فنی نصب پایه را در صفحه نصب تیر برق و پایه‌های فلزی و بتنی توضیح داده‌ایم.

حریم خطوط برق چقدر است؟

خیلی از درخواست‌های جابجایی از همین جا شروع می‌شود: مالک می‌خواهد بسازد، اما بخشی از زمین داخل حریم خط است. مصوبه هیئت وزیران در سال ۱۳۹۴ حریم زمینی را دو نوار در دو طرف مسیر خط تعریف کرده و عرض هر نوار را به ترتیب زیر تعیین کرده است:

در خطوط فشار ضعیف و متوسط این اعداد حداکثر هستند و حداقل آن با توجه به نوع هادی، شرایط محل و ضوابط وزارت نیرو تعیین می‌شود. ساخت‌وساز داخل حریم تخلف است و طبق همین مصوبه، متخلف باید با هزینه خود آثار تصرف را رفع کند. پس قبل از طراحی ساختمان، فاصله خطوط برق مجاور را بررسی کنید.

جابجایی تیر در شبکه اختصاصی شهرک‌ها و کارخانه‌ها

وضعیت شبکه‌های اختصاصی فرق می‌کند. طبق آیین‌نامه، شبکه‌ای که بعد از نقطه تحویل نصب می‌شود بر عهده مشترک است. اگر یک شهرک صنعتی، کارخانه یا مجتمع بزرگ شبکه هوایی داخلی خودش را دارد، جابجایی تیرهای آن کار خود مالک است و می‌تواند مستقیم با یک پیمانکار برق باتجربه انجام شود. این کار معمولا با نگهداری شبکه ۲۰ کیلوولت و فشار ضعیف همراه است.

گاهی جابجایی بهترین جواب نیست

در بعضی پروژه‌ها جابجا کردن یک تیر، مشکل را فقط چند متر آن طرف‌تر می‌برد. اگر شبکه هوایی از جلوی چند ملک عبور می‌کند یا پروژه به‌زودی به برق بیشتری نیاز دارد، بهتر است گزینه کابل‌کشی زمینی هم با شرکت توزیع بررسی شود. اگر همزمان با جابجایی، قدرت انشعاب هم باید افزایش پیدا کند، دو کار را یکجا ببینید؛ مراحل آن را در مقاله مراحل اخذ انشعاب برق توضیح داده‌ایم.

سوالات متداول

آیا می‌توانم خودم تیر برق را جابجا کنم؟

خیر. تیرهای شبکه عمومی متعلق به شرکت توزیع هستند و دستکاری در آن‌ها هم خطر جانی دارد و هم تخلف است. جابجایی فقط با مجوز و نظارت شرکت توزیع انجام می‌شود.

جابجایی تیر چقدر طول می‌کشد؟

قانون در موارد تغییر یا تجدید بنای ساختمان از عبارت «فورا» استفاده کرده، اما زمان واقعی به بازدید، پرداخت هزینه، مجوزها و برنامه خاموشی شبکه بستگی دارد. هرچه درخواست زودتر و با مدارک کامل ثبت شود، کار سریع‌تر پیش می‌رود.

اگر تیر داخل زمین کشاورزی یا ملک خارج از شهر باشد چطور؟

قانون برای اراضی خارج از محدوده شهرها پیش‌بینی کرده است که اگر به دلیل احداث خط و نصب پایه به اعیانی مالک خسارت وارد شود، خسارت جبران شود. در این موارد بهتر است موضوع را به صورت رسمی و کتبی از شرکت توزیع پیگیری کنید.

مبنای این مقاله ماده ۱۸ قانون سازمان برق ایران، مصوبه حریم خطوط هوایی انتقال و توزیع (۱۳۹۴) و آیین‌نامه تکمیلی تعرفه‌های برق است. برای تصمیم نهایی در هر پروژه، نظر رسمی شرکت توزیع برق منطقه را بگیرید.

اگر برای پروژه ساختمانی یا صنعتی خود با مشکل تیر برق یا حریم خط روبه‌رو هستید، از طریق صفحه تماس با ما با کارشناسان پی دژ ماوی صحبت کنید.