حریم برق فشار قوی و ۲۰ کیلوولت چند متر است؟ جدول مصوبه ۱۳۹۴

خیلی از مالکان وقتی از حریم برق باخبر می‌شوند که پروانه ساختشان متوقف شده یا شرکت برق به ساخت‌وساز اعتراض کرده است. حریم خطوط برق یک الزام قانونی است و عدد آن به ولتاژ خط بستگی دارد. در این مقاله حریم خطوط فشار ضعیف، ۲۰ کیلوولت و فشار قوی را بر اساس متن مصوبه هیئت وزیران توضیح داده‌ایم.

مبنای قانونی حریم برق

تبصره ۲ ماده ۱۸ قانون سازمان برق ایران تعیین حریم خطوط انتقال و توزیع را به هیئت وزیران سپرده است. مصوبه فعلی در تاریخ ۳۰ فروردین ۱۳۹۴ تصویب شد و جایگزین تصویب‌نامه سال ۱۳۴۷ شد. این نکته مهم است؛ چون هنوز جدول‌های «حریم درجه یک و درجه دو» مصوبه قدیمی در بسیاری از سایت‌ها دیده می‌شود، در حالی که دیگر قابل استناد نیست.

حریم زمینی و حریم هوایی یعنی چه؟

مصوبه ۱۳۹۴ حریم را دو نوع تعریف کرده است:

• حریم زمینی: دو نوار در دو طرف مسیر خط که عرض هر کدام در مصوبه آمده است. مسیر خط هم تصویر هادی‌های کناری خط روی زمین است.
• حریم هوایی: فاصله افقی و عمودی از هادی‌ها که برای خطوط فشار قوی تعریف شده و وزارت نیرو می‌تواند آن را در شرایط مشخص جایگزین حریم زمینی کند.

جدول حریم برق بر اساس ولتاژ

اعداد فشار ضعیف و متوسط در مصوبه به صورت حداکثر آمده‌اند و حداقل آن‌ها به نظر وزیر نیرو واگذار شده است. اگر ولتاژ خطی بین دو ردیف جدول باشد، حریم ردیف بالاتر برای آن اعمال می‌شود.

داخل حریم چه کارهایی ممنوع است؟

طبق مصوبه، در مسیر و حریم خطوط این کارها ممنوع است:

• ساخت هر نوع بنا، از مسکونی تا صنعتی؛
• مخزن سوخت و انبار؛
• تاسیسات دامداری؛
• باغ و درختان بلند؛
• استفاده از مواد منفجره.

در مقابل زراعت فصلی، کاشت درختان کم‌ارتفاع، راه‌سازی، شبکه آبیاری و حفر چاه بدون دستگاه حفاری مجاز است؛ به شرط رعایت اصول ایمنی. برای حفر چاه، قنات و احداث راه باید از شرکت برق مجوز کتبی گرفت و شرکت موظف است ظرف یک ماه پاسخ بدهد. همچنین این کارها نباید در فاصله کمتر از ۳ متر از پی دکل‌ها انجام شوند.

ساختمان زیر حریم هوایی

جایی که حریم هوایی جایگزین حریم زمینی شده است، مصوبه یک شرط جالب گذاشته است: بام بخشی از ساختمان که زیر حریم هوایی قرار می‌گیرد باید شیبی بیش از ۴۵ درجه داشته باشد تا امکان ایستادن و رفت‌وآمد روی آن وجود نداشته باشد. اگر بام بیش از ۴ متر از حریم عمودی فاصله داشته باشد، این شرط لازم نیست.

حریم کابل زیرزمینی

برای کابل‌های زیرزمینی، حریم نیم متر افقی و تا دو متر عمودی از محور کابل تعیین شده و حق دسترسی شرکت برق هم محفوظ است. در تقاطع با لوله آب، فاضلاب یا کابل مخابرات باید استانداردهای فنی شبکه رعایت شود. درباره اجرای این نوع شبکه در صفحه کابل‌کشی فشار متوسط و ضعیف توضیح داده‌ایم.

حریم تیر برق چقدر است؟

خود تیر برق حریم جداگانه‌ای ندارد؛ حریم برای خطی تعریف می‌شود که روی تیرها نصب شده است. برای همین اول باید بدانید سیم‌های روی تیر چه ولتاژی دارند؛ بعد عرض حریم را از جدول بالا پیدا کنید و از محور خط (نه از بدنه تیر) در هر دو طرف اندازه بگیرید.

• تیرهای کوتاه با سیم فشار ضعیف و کابل خودنگهدار که داخل کوچه‌ها هستند، کمترین حریم را دارند.
• تیرهای بلندتر با مقره‌های بزرگ‌تر معمولا خط ۲۰ کیلوولت هستند و حریم بیشتری دارند.
• دکل‌های فلزی بلند معمولا خطوط ۶۳ کیلوولت و بالاتر هستند و حریم چند متری دارند.

اگر با چشم نمی‌توانید ولتاژ را تشخیص دهید، شماره روی تیر را یادداشت کنید و از شرکت توزیع برق منطقه استعلام بگیرید. اگر تیر مانع ساخت یا تردد است، راه حل معمول جابجایی تیر برق است.

حریم تیر برق در زمین کشاورزی

عرض حریم در زمین کشاورزی همان عددهای جدول است؛ تفاوت در کارهایی است که داخل حریم مجاز هستند:

• کشت زراعی و محصولات کم‌ارتفاع داخل حریم معمولا بلامانع است.
• ساخت بنا، انبار، استخر و دامداری سرپوشیده داخل حریم ممنوع است.
• باغ و درختان بلند زیر خط مشکل‌ساز است؛ شرکت برق برای حفظ فاصله ایمنی، شاخه‌های نزدیک سیم را هرس می‌کند.
• عبور ماشین‌آلات بلند مثل کمباین و تریلر بار زیر خطوط فشار متوسط باید با فاصله ایمنی کافی انجام شود.

برای تغییر کاربری یا ساخت در زمین کشاورزی کنار خط برق، از امور برق منطقه استعلام حریم بگیرید. در بسیاری از روستاها و زمین‌های بیرون از شهر، جابجایی خط به مرز زمین ارزان‌تر از از دست دادن بخشی از زمین است.

اگر زمین داخل حریم باشد چه کنیم؟

راه معمول این است که مالک از شرکت توزیع برق برای جابه‌جایی تیر یا تبدیل بخشی از خط هوایی به کابل زمینی درخواست بدهد. این کار با بازدید و برآورد شرکت توزیع انجام می‌شود و در بیشتر موارد هزینه آن با متقاضی است. مراحل و قواعد هزینه را در مقاله جابجایی تیر برق نوشته‌ایم. اگر حریم خطی کاهش پیدا کند، مالکان هم می‌توانند برای رفع محدودیت‌های قبلی درخواست بدهند.

این را هم بدانید که متخلف باید با اولین ابلاغ وزارت نیرو یا شرکت برق، کار را متوقف کند و آثار آن را با هزینه خود برطرف کند؛ وگرنه قانون مربوط به رفع تجاوز به تاسیسات آب و برق اجرا می‌شود.

سوالات متداول

حریم برق ۲۰ کیلوولت چند متر است؟

طبق مصوبه ۱۳۹۴، حریم زمینی خطوط ۱ تا ۲۰ کیلوولت حداکثر ۲٫۱ متر در هر طرف مسیر خط است.

حریم برق ۶۳ کیلوولت چقدر است؟

حریم زمینی ۸ متر در هر طرف است. اگر حریم هوایی جایگزین شود، فاصله افقی ۳ متر و عمودی ۶ متر از هادی است.

اعداد حریم درجه یک و درجه دو هنوز معتبر است؟

خیر. این تقسیم‌بندی مربوط به مصوبه ۱۳۴۷ است و مصوبه ۱۳۹۴ جایگزین آن شده است.

برای ساخت کنار خط برق از کجا استعلام بگیرم؟

از شرکت توزیع برق منطقه برای خطوط فشار ضعیف و متوسط، و از شرکت برق منطقه‌ای برای خطوط فشار قوی. معمولا شهرداری هم پیش از صدور پروانه، این استعلام را می‌خواهد.

اگر پروژه شما با خط برق تداخل دارد و باید مسیر شبکه اصلاح شود، از طریق صفحه مشاور و پیمانکار برق پروژه‌های بزرگ یا تماس با ما با کارشناسان پی دژ ماوی مشورت کنید.