ترانس برق چیست؟ انواع، ظرفیت‌های استاندارد و نحوه انتخاب
ترانس برق چطور کار می‌کند، چه انواعی دارد و ظرفیت آن را چطور انتخاب کنیم؟ جدول ظرفیت‌های استاندارد ترانس توزیع و یک مثال عددی برای انتخاب ترانس پروژه.
فهرست مطالب
- ترانس برق چطور کار می‌کند؟
- سطح ولتاژ ترانس‌های توزیع در ایران
- انواع ترانس برق
- از نظر عایق و خنک‌کاری
- از نظر محل نصب
- از نظر تعداد فاز و تلفات
- ظرفیت‌های استاندارد ترانس
- ظرفیت ترانس را چطور انتخاب کنیم؟
- ترانس اختصاصی یا ترانس عمومی؟
- سوالات متداول
- ترانس برق خانگی همان ترانس توزیع است؟
- ترانس کم‌تلفات ارزش هزینه بیشتر را دارد؟
- می‌توانم بعدا ترانس را بزرگ‌تر کنم؟
هر جا برق از شبکه ۲۰ کیلوولت به ساختمان، کارگاه یا روستا می‌رسد، یک ترانس برق وسط کار است. ترانسفورماتور توزیع ولتاژ شبکه را به ۴۰۰ ولت سه‌فاز و ۲۳۰ ولت تک‌فاز می‌رساند تا مصرف‌کننده بتواند از آن استفاده کند. انتخاب ترانس فقط خرید یک دستگاه نیست؛ ظرفیت، نوع عایق و محل نصب آن روی هزینه، تلفات و حتی امکان توسعه بعدی پروژه اثر مستقیم دارد.
ترانس برق چطور کار می‌کند؟
ترانس دو سیم‌پیچ دارد که روی یک هسته آهنی پیچیده شده‌اند. جریان متناوب در سیم‌پیچ اولیه، میدان مغناطیسی متغیری در هسته می‌سازد و همین میدان در سیم‌پیچ ثانویه ولتاژ القا می‌کند. نسبت تعداد دور دو سیم‌پیچ، نسبت ولتاژ را تعیین می‌کند. ترانس قطعه متحرک ندارد و برای همین اگر درست انتخاب و نگهداری شود، سال‌ها بی‌دردسر کار می‌کند.
سطح ولتاژ ترانس‌های توزیع در ایران
در بیشتر شبکه‌های توزیع کشور ولتاژ اولیه ۲۰ کیلوولت است. در بعضی مناطق شبکه ۱۱ یا ۳۳ کیلوولت هم وجود دارد و سازندگان داخلی برای هر سه ردیف ولتاژ ترانس تولید می‌کنند. ولتاژ ثانویه در همه این‌ها ۴۰۰ ولت است. پیش از خرید، ردیف ولتاژ شبکه محل را از شرکت توزیع استعلام کنید؛ ترانس ردیف اشتباه عملا قابل استفاده نیست.
انواع ترانس برق
از نظر عایق و خنک‌کاری
- ترانس روغنی کنسرواتوردار: مخزن روغن انبساطی دارد و روغن از طریق رطوبت‌گیر با هوای بیرون در ارتباط است.
- ترانس روغنی هرمتیک: مخزن کاملا بسته است و روغن با هوا تماس ندارد؛ نگهداری ساده‌تری دارد.
- ترانس خشک (رزینی): سیم‌پیچ‌ها در رزین ریخته‌گری شده‌اند و برای فضاهای داخلی و پرتردد مناسب است.
مقایسه کامل این دو گروه را در مقاله ترانس روغنی یا خشک نوشته‌ایم.
از نظر محل نصب
- ترانس هوایی: روی تیر یا سکوی بین دو تیر نصب می‌شود و برای ظرفیت‌های کوچک و متوسط به کار می‌رود.
- ترانس پست زمینی: داخل اتاق پست یا پست مستقل قرار می‌گیرد و برای ظرفیت‌های بالاتر انتخاب می‌شود.
- ترانس پست کمپکت: همراه تابلوها در یک محفظه پیش‌ساخته قرار می‌گیرد.
سقف ظرفیتی که روی تیر نصب می‌شود را ضوابط هر شرکت توزیع تعیین می‌کند. تفاوت این پست‌ها را در مقاله انواع پست برق ببینید.
از نظر تعداد فاز و تلفات
ترانس‌های تک‌فاز در ظرفیت‌های کوچک (مثلا ۱۰، ۱۵، ۲۵، ۵۰ و ۷۵ کیلوولت‌آمپر) برای مصرف‌های پراکنده و روستایی ساخته می‌شوند. بیشتر پروژه‌ها اما با ترانس سه‌فاز تغذیه می‌شوند. ترانس‌های کم‌تلفات هم با هسته و سیم‌پیچی بهینه‌تر ساخته می‌شوند تا تلفات بی‌باری و بارداری کمتری داشته باشند؛ قیمت اولیه کمی بالاتر است اما در طول عمر ترانس، صرفه‌جویی انرژی آن را جبران می‌کند.
ظرفیت‌های استاندارد ترانس
ترانس با ظرفیت دلخواه ساخته نمی‌شود و از بین ظرفیت‌های استاندارد انتخاب می‌شود. در فهرست سازندگان داخلی برای ترانس روغنی کم‌تلفات ردیف ۲۰ کیلوولت این ظرفیت‌ها دیده می‌شود:
| بازه | ظرفیت‌ها (کیلوولت‌آمپر) | کاربرد رایج |
|---|---|---|
| کوچک | ۲۵، ۵۰، ۷۵، ۱۰۰، ۱۲۵، ۱۶۰ | روستا، مصرف‌های پراکنده، پست هوایی |
| متوسط | ۲۰۰، ۲۵۰، ۳۱۵، ۴۰۰، ۵۰۰، ۶۳۰ | شبکه شهری، کارگاه و مجتمع |
| بزرگ | ۸۰۰، ۱۰۰۰، ۱۲۵۰، ۱۶۰۰، ۲۰۰۰ | کارخانه، برج، بیمارستان، شهرک |
ترانس‌های خشک رزینی معمولا از ۱۰۰ کیلوولت‌آمپر شروع می‌شوند و تا ۲۵۰۰ کیلوولت‌آمپر هم ساخته می‌شوند.
ظرفیت ترانس را چطور انتخاب کنیم؟
منطق کار ساده است، اما جزئیاتش تجربه می‌خواهد:
- فهرست بارها: توان همه مصرف‌کننده‌ها، از موتورها تا روشنایی و سرمایش، جمع‌آوری می‌شود.
- ضریب همزمانی: همه دستگاه‌ها با هم و با حداکثر توان کار نمی‌کنند. با ضریب همزمانی، توان واقعی هم‌زمان به دست می‌آید.
- تبدیل به کیلوولت‌آمپر: توان اکتیو بر ضریب قدرت تقسیم می‌شود.
- جای توسعه: ظرفیت آینده پروژه و حاشیه اطمینان در نظر گرفته می‌شود و نزدیک‌ترین ظرفیت استاندارد بالاتر انتخاب می‌شود.
مثال: کارگاهی با توان هم‌زمان ۳۰۰ کیلووات و ضریب قدرت ۰٫۹، حدود ۳۳۳ کیلوولت‌آمپر نیاز دارد. ظرفیت استاندارد بعدی ۴۰۰ کیلوولت‌آمپر است. اگر برنامه توسعه نزدیکی در کار باشد، شاید ۵۰۰ کیلوولت‌آمپر انتخاب منطقی‌تری باشد. ترانسی که بیش از حد بزرگ باشد هم بی‌هزینه نیست؛ هم قیمت خرید بالاتری دارد و هم تلفات بی‌باری‌اش همیشه پرداخت می‌شود.
ترانس اختصاصی یا ترانس عمومی؟
مشترکان کوچک از ترانس عمومی شبکه برق می‌گیرند. اما برای پروژه‌هایی که برقشان از فشار متوسط تامین می‌شود، معمولا پست و ترانس اختصاصی ساخته می‌شود. در این حالت ظرفیت، نوع ترانس و نقشه پست باید به تایید شرکت توزیع برسد و تکلیف مالکیت و نگهداری پست هم در قرارداد انشعاب روشن می‌شود.
سوالات متداول
ترانس برق خانگی همان ترانس توزیع است؟
نه. آنچه در بازار به اسم ترانس برق خانگی فروخته می‌شود معمولا تثبیت‌کننده یا مبدل کوچک برای وسایل برقی است. ترانس توزیع دستگاهی صنعتی است که ولتاژ شبکه فشار متوسط را کاهش می‌دهد و نصب و بهره‌برداری آن زیر نظر شرکت توزیع انجام می‌شود.
ترانس کم‌تلفات ارزش هزینه بیشتر را دارد؟
در بیشتر پروژه‌ها بله. ترانس شبانه‌روز به شبکه وصل است و تلفات آن، حتی وقتی بار کم است، روی قبض می‌آید. هرچه ترانس بزرگ‌تر و عمر استفاده طولانی‌تر باشد، صرفه کم‌تلفات بیشتر است.
می‌توانم بعدا ترانس را بزرگ‌تر کنم؟
بله، با افزایش دیماند و تعویض ترانس. اما اگر اتاق پست، تابلوها و کابل‌ها از اول برای ظرفیت بالاتر طراحی نشده باشند، تعویض ترانس به تغییرات بیشتری می‌کشد. بهتر است فضای پست و مسیر کابل از ابتدا برای ظرفیت آینده دیده شود.
اگر برای پروژه خود باید ترانس انتخاب و نصب کنید، صفحه نصب ترانسفورماتور را ببینید یا از طریق تماس با ما با کارشناسان پی دژ ماوی مشورت کنید.
این مطلب توسط کارشناسان شرکت فنی مهندسی پی دژ ماوی، پیمانکار برق دارای رتبه نیرو از سازمان برنامه و بودجه با بیش از ۱۵۰ نیروی متخصص و فعال از سال ۱۳۸۸ در اجرای پست، خطوط فشار قوی و شبکه توزیع برق، تهیه شده است.
مقالات مرتبط
ترانس روغنی یا خشک؛ کدام برای پروژه شما مناسب است؟
ترانس روغنی ارزانتر و کمتلفاتتر است و ترانس خشک برای فضاهای داخلی ایمنتر. مقایسه کامل دو نوع، تفاوت هرمتیک و کنسرواتوردار و راهنمای انتخاب…
انواع پست برق توزیع؛ مقایسه پست هوایی، زمینی و کمپکت
پست هوایی، زمینی یا کمپکت؟ این راهنما سه نوع اصلی پست توزیع برق را از نظر ظرفیت، فضای مورد نیاز، زمان اجرا و کاربرد…
پروژه برق دارید؟
برای بازدید میدانی، برآورد هزینه و مشاوره فنی با کارشناسان پی دژ ماوی در تماس باشید.